افكار اصلى اين است كه زمين مسطح و ثابت است « 11 » ( 27 / 62 ، 78 / 26 و 27 ) و اين فكر از پيش به نزد يهودان معروف بوده و يونانيان نيز به دوران هومر و هزيود و فيلسوفان ايونى آن را مىشناخته‌اند . 39 قرآن اين معنى را با تعبيرات حسّى بيان كرده است . زمين همانند فراش ( 2 / 20 ، 51 / 48 ) ، بساط ( 71 / 18 ) ، مهاد ( 78 / 6 ) ، و مهد ( 43 / 9 ) است . هر چند اين قصه عجيب تلقى شود ، اما اين نظريه كه در قرآن بصراحت ياد شده ، در متون جغرافياى عربى و اسلامى ، به صورت يك مكتب علمى در نيامده است ، و با آنكه بعضى از مؤلّفان ، همانند ادريسى ، 40 در ديباچهء كتابهاى خود كه معمولا با حمد و سپاس خدا آغاز مىشود به اين مطلب اشاره كرده‌اند ، اما در واقع نظريّهء مدوّر يا كروى بودن زمين از دير باز مسجّل شد و رواج گرفت و يكى از نخستين منجّمان ، يعنى فرغانى ، 41 بعضى از دلايلى را كه هنوز متداول است ، همچون تغيير وقت طلوع يك ستاره يا اختلاف كسوف به اختلاف جاها و غيره ، براى اثبات كروى بودن زمين اقامه كرده است ، ولى اين تصوّرات كاملا واضح نبود و بعضى از نظريات نمودار افكار مسيحيان نخستين است كه زمين را به صورت نيم كرده يا زره يا قبّه يا مربع تصوّر كرده بودند . طبق مندرجات قرآن ، كوهها براى منظور معيّن يعنى حفظ توازن زمين به كار مىرود تا زمين از هنجار خويش نيفتد ( 16 / 15 ، 21 / 32 ، 31 / 9 ) و اين نظريه با نظريه‌اى كه گويد زمين مسطح و در فضا شناور است رابطهء نزديك دارد . 42 به طور كلى ياد كوهها در قرآن مكرّر آمده و اهميت آن براى زمين توضيح شده ( 13 / 3 ، 15 / 19 ، 27 / 62 ، 41 / 9 ، 50 / 7 ، 77 / 2 ) . به همين جهت وقتى فكر وجود يك رشته كوه ، يعنى كوههاى قاف كه بر زمين احاطه دارد و به احتمال قوى مأخوذ از تصوّرات ايرانى است ، در ادب و اساطير عرب رواج يافت كوشيدند تا آن را به وسيلهء آيات قرآنى دربارهء كوهها توضيح كنند . شايد فكر وجود رشته كوهى كه از اين سر تا آن سر زمين را گرفته و ريشه‌هاى آن تا كوه قاف پيوسته ، زير نفوذ همين فكر به وجود آمد . 43 آيهء پيچيدهء قرآن كه از خلقت هفت آسمان و هفت زمين سخن دارد به نوبه خود نظريّهء زمينهاى هفتگانه را پديد آورد 44 كه اساس آن تصوّرات ايرانى از « هفت كشور » و نيز معنى جادويى عدد هفت است كه ، چنان كه خواهيم ديد ، در نظريّهء درياها نيز مؤثّر افتاده است . 45 شايد نظريهء وجود دو دريا ( بحرين ) به طور مطلق پيچيده‌ترين مشكل نوشته‌هاى

--> ( 11 ) تعبيراتى كه در قرآن مجيد ، دربارهء « زمين » شده است ( گاهواره ، فرش گسترده و . . . ) همه براى بيان اين منظور است كه خداوند زمين را به صورتى قابل استفادهء بشر آفريده است . و به هيچ روى ربطى به اثبات مسطح يا ثابت بودن اين كره ندارد ، چنان كه اين تعبيرات ويژه ، به نظريهء قديمى يهود يا يونانيان نيز مربوط نيست . برخى از محققان از همين تعبيرات تحرك و كروى بودن زمين را نيز استنباط كرده‌اند ( هيئت و اسلام ) . - و .